Human-Centric AI en de “Taal fan it hert”
Undersyk nei Frysk-Nederlânske twataligens fia neurokognysje en sosjale robotika
Foar sprekkers fan minderheids- en regionale talen – lykas Frysk-Nederlânske twataligen yn Fryslân, dêr’t it Frysk ûnderfûn wurdt as de ‘taal fan it hert’ – is taal net inkeld in helpmiddel foar effisjinte kommunikaasje, mar in essinsjeel drager fan identiteit, emosjonele resonânsje en kultureel ferbûnens.
Dylans promoasjeûndersyk slacht in brêge tusken psycholinguïstyk, kognitive neurowittenskip en mens-robotinteraksje (HRI) om te ûndersykjen hoe’t twa kontinue diminsjes – taaldominânsje en taalidentiteit – bepalend binne foar de wize wêrop’t wy technology ferwurkje, waarnimme en dermei omgean yn in twatalige wrâld.
Haadûndersiker: Dylan Rose
Undersyksopset
Ut de teoretyske arsjitektuer fan it Default Mode Network (DMN) wei fan de harsens, dat ta grûnslach leit oan selsredferinsjeel tinken, autobiografysk ûnthâld en sosjale kognysje, yntrodusearret it ûndersyk fan Dylan in nij psychometrysk ramt dat test is oan de hân fan trije ûnderling gearhingjende paradigma’s: twatalige kognitive kontrôle en leksikale omskeakeling (Switche, stúdzje 1), persepsje fan minsklike versus syntetyske spraak (Harkje, stúdzje 2), en live ynteraksje tusken minsk en robot (Prate, stúdzje 3).
Kom yn ‘e kunde mei robot Jip
Dit ramt wurdt yn Prate ta libben brocht mei help fan Reachy Mini, in ekspressive sosjale robot dy’t realtime Fryske spraakmooglikheden krigen ha. Mei help fan Reachy – of Jip, sa’t Dylan him graach neamt – wurdt yn dit ûndersyk in nijsgjirrige fraach ûndersocht: hat de ‘taal fan it hert’ foarrang boppe taaldominânsje by de ynteraksje mei in echte sosjale robot?
Mear spesifyk: jouwe minsken mei in sterke Fryske identiteit noch hieltyd de foarkar oan Jip yn it Frysk, fiele se har der sterker mei ferbûn en ûnderfine se mear werkenning as se mei Jip yn it Frysk kommunisearje – sels as se objektyf sjoen better Nederlânsk prate, of as Jip in mear ‘minskeftige’ stim hat as er Nederlânsk praat?
“Hoe zeg ik paard in het Fries, oma?”
Troch de Fryskpratende Jip yn de publike romte te yntrodusearjen, binne der al bredere tapassings foar de fitaliteit fan de regionale taal yn Fryslân oan it ljocht kaam. By in resinte publyksdemonstraasje op it Wykein fan de Wittenskip, mei in ynteraktyf Frysk riedspultsje oer bisten, fungearre Jip as in sosjale katalysator tusken generaasjes: bern dy’t benammen Nederlânsk praten, fregen har âlden en pakes en beppes om help yn it Frysk („ Hoe zeg ik paard in het Fries, beppe? ”) om mei de robot boartsje te kinnen.
Dylans ûndersyk hat ta doel om rjochting te jaan oan it ûntwerp fan AI-technologyen en sosjale robots dy’t emosjonele identiteit respektearje, de bân tusken generaasjes te befoarderjen en de taalkundige diversiteit yn Fryslân te fersterkjen.
Wa is behelle
Dylan Rose
Promovendus
Dylan Rose is promovendus oan de Fryske Akademy en Campus Fryslân, dêr’t er ûndersyk docht nei de kognitive en sosjolinguistyske meganismen dy’t de grûnslach binne fan it twatalich praten fan it Frysk en it Nederlânsk. Syn ûndersyk rjochtet him op de wize wêrop’t de identiteit fan de sprekker fan ynfloed is op taalwikseling, perseptuele autentisiteit en ynteraksjegedrach, mei direkte ymplikaasjes foar it ûntwerp fan ynklusive en foar minderheidstalen gefoelige AI-systemen.
