Human-Centric AI en de “Taal van het hart”
Onderzoek naar Fries-Nederlandse tweetaligheid via neurocognitie en sociale robotica
Voor sprekers van minderheids- en regionale talen, zoals Fries-Nederlandse tweetaligen in Fryslân, waar het Fries sterk wordt ervaren als de ‘taal van het hart’ – is taal niet louter een hulpmiddel voor efficiënte communicatie, maar een essentieel drager van identiteit, emotionele resonantie en cultureel verbondenheid.
Dylans promotieonderzoek slaat een brug tussen psycholinguïstiek, cognitieve neurowetenschap en mens-robotinteractie (HRI) om te onderzoeken hoe twee continue dimensies – taaldominantie en taalidentiteit – bepalend zijn voor de manier waarop we technologie verwerken, waarnemen en ermee omgaan in een tweetalige wereld.
Hoofdonderzoeker: Dylan Rose
Onderzoeksopzet
Vanuit de theoretische architectuur van het Default Mode Network (DMN) van de hersenen, dat ten grondslag ligt aan zelfreferentieel denken, autobiografisch geheugen en sociale cognitie, introduceert het onderzoek van Dylan een nieuw psychometrisch kader dat is getest aan de hand van drie onderling samenhangende paradigma’s: tweetalige cognitieve controle en lexicale omschakeling (Switche, studie 1), perceptie van menselijke versus synthetische spraak (Harkje, studie 2) en live interactie tussen mens en robot (Prate, studie 3).
Maak kennis met robot Jip
Dit raamwerk wordt in Prate tot leven gebracht met behulp van Reachy Mini, een expressieve sociale robot die is uitgerust met realtime Friese spraakmogelijkheden. Met behulp van Reachy – of Jip, zoals Dylan hem liefkozend noemt – wordt in dit onderzoek een interessante vraag onderzocht: heeft de ‘taal van het hart’ voorrang boven taaldominantie bij de interactie met een belichaamde sociale robot?
Meer specifiek: geven mensen met een sterke Friese identiteit nog steeds de voorkeur aan Jip in het Fries, voelen ze zich er sterker mee verbonden en ervaren ze meer herkenning wanneer ze met Jip in het Fries communiceren – zelfs als ze objectief gezien beter Nederlands spreken, of als Ji een meer ‘mensachtige’ stem heeft wanneer hij Nederlands spreekt?
“Hoe zeg je paard in het Fries, oma?”
Door de Friessprekende Jip in de publieke ruimte te introduceren, zijn er al bredere toepassingen voor de vitaliteit van de regionale taal in Fryslân aan het licht gekomen. Tijdens een recente publieksdemonstratie op het Weekend van de Wetenschap, met een interactief Fries raadspelletje over dieren, fungeerde Jip als een sociale katalysator tussen generaties: kinderen die voornamelijk Nederlands spraken, vroegen hun ouders en grootouders om hulp in het Fries („Hoe zeg je paard in het Fries, oma?”) om met de robot te kunnen spelen.
Dylans onderzoek heeft tot doel richting te geven aan het ontwerp van AI-technologieën en sociale robots die emotionele identiteit respecteren, de band tussen generaties bevorderen en de taalkundige diversiteit in Fryslân versterken.
Wie is erbij betrokken
Dylan Rose
Promovendus
Dylan Rose is promovendus aan de Fryske Akademy en Campus Fryslân, waar hij onderzoek doet naar de cognitieve en sociolinguïstische mechanismen die ten grondslag liggen aan het tweetalig spreken van het Fries en het Nederlands. Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop de identiteit van de spreker van invloed is op taalwisseling, perceptuele authenticiteit en interactiegedrag, met directe implicaties voor het ontwerp van inclusieve en voor minderheidstalen gevoelige AI-systemen.
